Dit sieraad is geïnspireerd op een laatmiddeleeuwse pelgrimsteken dat het verhaal van Aristoteles en Phyllis uitbeeldt. Dit motief was erg populair tijdens de vroege en late middeleeuwen en diende voornamelijk ter vermaak.
Het teken toont Phyllis die Aristoteles berijdt met een zweep in haar hand, terwijl ze hem door een tuin leidt. Haar onvervulde verlangen wordt gesymboliseerd door zijn stijve phallus, die expliciet is afgebeeld. Het originele model van dit pelgrimsteken komt uit Nederland en behoort tot de groep middeleeuwse erotische insignes die in deze regio zeer verbreid waren.
Net als de oorspronkelijke middeleeuwse pelgrimstekens is de achterkant voorzien van een platte speld met sluiting, waarmee het stuk stevig op kleding kan worden bevestigd. Er is ook een klein oogje aanwezig om het als hanger om de nek te kunnen dragen.
Het verhaal van Aristoteles en Phyllis
Het middeleeuwse verhaal van Aristoteles en Phyllis illustreert het thema van de wijze man die door een mooie vrouw wordt verleid, bedrogen en in het openbaar vernederd.
Koning Philippus van Macedonië vertrouwt de opvoeding van zijn zoon Alexander toe aan de beroemde filosoof Aristoteles. Alexander wordt echter zo smoorverliefd op de mooie Phyllis dat hij zijn studie verwaarloost. Aristoteles besluit dan om de twee geliefden te scheiden, te meer daar hij zelf ook gevoelens voor Phyllis blijkt te hebben.
Phyllis voelt zich van haar liefde beroofd en besluit wraak te nemen op Aristoteles. Wanneer hij voorstelt om tegen betaling de nacht met haar door te brengen, lijkt ze akkoord te gaan, maar stelt één voorwaarde: Aristoteles moet haar als een paard door de tuin dragen.
Phyllis laat hem een zadel ommorden en berijdt hem door de tuin terwijl ze een liefdeslied zingt. De koningin en de hofdames zijn per toeval getuige van de scène. Aristoteles wordt zo de lachertje van iedereen en vlucht uit schaamte naar een ver land waar hij over de vernietigende kracht van het verlangen mediteert.
Historisch belang van het motief
Het thema van de door een slimmere vrouw vernederde wijze is al sinds de 5e eeuw bekend en komt ook voor in Chinese, Arabische en Perzische verhalen. Het zou tijdens de kruistochten in Europa zijn aangekomen en kende een grote populariteit tussen de 13e en 16e eeuw.
Naast de literatuur werd dit motief breed afgebeeld in de kunst van de late middeleeuwen. We vinden het terug op tal van voorwerpen uit het dagelijks leven van de adel, waaronder mesheften, kammen, sculpturen en reliëfs op kerken en kathedralen.
- Afmetingen: 3,8 × 4 cm
- Materiaal: brons
